در تاریخ آورده‌اند كه: وقتی حاج میرزا آقاسی وزیر محمد شاه قاجار به حفر قناتی امر داده بود، روزی كه به بازدید چاه‌ها رفت، مقنی اظهار داشت كه كندن قنات در اینجا بی‌حاصل است، چه اینكه این زمین آب ندارد. حاج میرزا آقاسی در جوابش گفت:

«آب برای من ندارد، نان كه برای تو دارد!!»

***

قاضی از دزدی پرسید: اینهمه سرقتها را تنهایی می‌كردی یا شریك هم داشتی؟

گفت: تنها بودم. مگر در این زمانه، آدم درستكار هم پیدا می‌شود كه به شركت انتخاب كنم.

***

شخصی از دیگری پرسید: شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی در چه سالی وفات یافت؟

پاسخ داد: مرگ آن جناب در سالهای 690 تا 694 هجری قمری اتفاق افتاده است. گفت: پس معلوم می‌شود آن بیچاره چهار سال تمام جان می‌كنده است!

***

مؤذنی بانگ می‌گفت و می‌دوید، پرسیدند كه چرا می‌دوی، گفت: میگویند كه آواز تو از دور خوش است. می‌دوم تا آواز خود را از دور بشنوم.

***

در تاریخ 1388/04/31 و در ساعت 18:28 نظر دهید ()

صفت نسبی

صفت نسبی ، آن اتست که نسبت به چیزی یا محلی را برساند و علامت های آن عبارت است از :
1- " ی " در آخر کلمه مانند : آسمانی ، زیمینی ، آتشی ، هوایی ، خاکی ، پارسی ، اصفهانی ، نیشابوری

"ی " نسبت همواره  به مفرد ، پیوسته می شود و کلماتی از قبیل : کاویانی ، خسروانی ، کیانی ، پهلوانی ، نادر است و بر آن قیاس نمی توان کرد .

2- " ه" مخفی و غیر ملفوظ  : دو روزه ، یکشبه ، یکساله ، صده ، دهه ، هزاره
 و این " ه " غالبا در ترکیبات عددی  استعمال می شود .  و گاهی  تنهایی  در غیر این مورد استعمال شده است : مثل : نبرده

3- " ین " و این در آخر اسما در می آید :  سفالین ، جوین ، گندمین ، بلورین ، گلین  و گاهی این ادات را با "ه " جمع می کنند و در آخر کلمه می آورند : بلورینه ، زرینه ، سیمینه ، پشمینه

4- " گان " مانند : گروگان ، پدرگان

در تاریخ 1388/04/30 و در ساعت 03:06 نظر دهید ()

صفت تفضیلی

صفت تفضیلی ، آن است که در آخر آن لفط " تر " افزوده شود و مفاد آن ، ترجیح موصوف است بر شخص دیگر که در وجود  صفت با  او شریک و همتاست و آن تنها به آخر صفت و کلماتی که در معنی صفت باشد ، پیوسته شود ، مانند : گوینده تر ، شتابنده تر ، فزاینده تر ،  گریانده تر ، مردتر  ،  برتر

صفت تفضیلی به یکی از سه طریق زیر استعمال می شود :

1- با " از " :  خرد از مال سودمندتر است .
2- با " که"  :  دانش ، بهتر که مال . سیرت ، پسندیده تر که صورت .
3- با  اضافه  ، چنانکه گوییم :  تواناتر ِ مردم کسی است که دانایی او فزونتر باشد .
 

هر گاه بخواهند صفت تفضیلی را اضفه کنند :  " ین " در آخر آن می آورند :  بزرگترین ِ شعرای ایران ، فردوسی است .

الفاضی از قبیل : مه ، به ، که  و بیش به معنی صفت تفضیلی استعمال می شوند و در آخر آن نیز " ین " در می آورند ، مانند : مهین ، بهین ، کهین .

 هر گاه " ین " در آخر صفات تفضیلی در آید ، افاده ی معنی تخصیص کند ، مثل : کمترین ، فاضلترین .

در این حالت اگر صفت تفضیلی را اضافه کنند ، ما بعد آن را جمع آورند ، مثل : بزرگترین ِ مردان و فاضلترین ِ رجال امروز اوست .
و بدون اضافه باید لفظ مفرد استعمال شود : تواناترین مرد ، بیناترین شاگرد .

در تاریخ 1388/04/28 و در ساعت 03:06 نظر دهید ()

صفت مفعولی

صفت مفعولی بر آنچه فعل بر او واقع شده باشد ، دلالت می کند ، مانند : پوشیده ، برده . یعنی آنچه ، پوشیدن و بردن بر او واقع شده باشد و علامت آن " ه " ماقبل مفتوح است که در آخر فعل ماضی در می آید .

ترکیبات صفع مفعولی از این قرار است :
1- آن که صفت را مقدم داشته ، اضافه کنند ، مانند : پروده ی نعمت ، آلوده ی منت .
2- با تقدیم صفت و حذف حرکت اضافه ، مانند : آلوده نظر
3- آن که صفت را در آخر آورند و هیچ تغییری  ندهند ، مثل :  خوا آلوده ، شراب آلوده
4- مانند نوع سوم ولی با حذف علامت صفت ، مثل : خاک آلود ، نعمت پرورد ، دستپحت
5- با تاخیر صفت و حذف " ده " از پایان آن ، چنانکه به ترکیب صفت فاعلی شبیه باشد : پناه پرور ، دست پرور

هر گاه بخواهند صفت مفعولی را که تخفیف یافته ، جمع ببندند آن را به حال اول بر می گردانند ، مثلا : دست پروردگان
ولی در تخفیف صفت فاعلی برگردانیدن  به حال اصلی لازم نیست ، مثل : گردنکشان ، سرافرازان ، نامداران

در تاریخ 1388/04/26 و در ساعت 02:59 نظر دهید ()

ترکیب صفت فاعلی

صفت فاعلی چهار قسم دارد :

1- حالت اضافی که صفت ، به مابعد ِ خود اضافه می شود :
فزاینده ی باد آوردگاه         فشاننده ی خون ز ابر سیاه

2- با تقدّم صفت و حذف کسره ی اضافه :
جهاندار محمود ِ گیرنده شهر     ز شادی به هرکس رساننده بهر

3- با تاخیر صفت بدون آن که در آن تغییری  رخ دهد :
منم گفت یزدان پرستنده شاه     مرا ایزد پاک داد این کلاه

4- با تاخیر صفت و حذف علامت صفت " نده " مانند سرافراز ، گردن فراز    که  سرفرازنده و گردن فرازنده بوده و این کار قیاسی است .

هرگاه صفت فاعلی با مفعول یا یکی  از قیود مثل : بیش ، کم ، بسیار ، پیش ، پس و نظایر آن ترکیب شود علامت صفت حذف می شود مثل :  کامجوی ، پیش گوی ،  کم گوی ، بسیار دان ، پیشرو ، پس رو

صفای که به " ان " ختم می شود ، هرگاه مکرر شود ، ممکن است  علامت صفت را از اول حذف کنند ، مثل : لرزلرزان ، جنب جنبان ، پرس پرسان ، کش کشان

در تاریخ 1388/04/24 و در ساعت 02:58 نظر دهید ()

در من غم بیهودگیها می زند موج

در تو غرور از توان من فزونتر

در من نیازی می کشد پیوسته فریاد

در تو گریزی می گشاید هر زمان پر

***

ای کاش در خاطر گل مهرت نمی رست

ای کاش در من آرزویت جان نمی یافت

ای کاش دست روز و شب با تار و پودش

از هر فریبی رشته عمرم نمی بافت

***

اندیشه روز و شبم پیوسته این است

‌من بر تو بستم دل !!!

دریغ از دل که بستم

در تاریخ 1388/04/23 و در ساعت 06:01 نظر دهید ()

صفت فاعلی

آن است که بر کننده ی کار یا دارنده ی معنی دلالت کند و علامت آن عبارت است از :
1- " نده" که در پایان فعل امر می آید :  پرسنده ، خواهنده ، شناسنده ، بافنده
2- " ان " مثل :  خواهان ، پرسان ، دمان ، روان ، دوان
3- " الف " که  آن نیز در پایان فعل امر می آید  ، مثل :  شکیبا ، زیبا ، خوانا ، گویا ، بینا ، پویا
4- " ار " غالبا در آخر فعل ماضی می آید  ، مثل : خریدار ، خواستار ، برخوردار ، نامردار ، گرفتار
5- " گار "  که بیشتر در آخر فعل امر و ماضی  می آید ، مثل :  آموزگار ، پرهیزگار ، آمرزگار ، آفریدگار
6- " کار " که غالبا به آخر اسم معنی  ملحق می شود  ، مثل : ستمکار ، فراموشکار
7- " گر " در آخر اسم معنی می آید ، مثل  : پیروزگر ، دادگر ، بیدادگر

صفت فاعلی که به " نده " ختم شود ، غالبا در عمل و صفت غیر ثابت استعمال می شود ، مثل : رونده ، یعنی کسی که عمل رفتن را انجام می دهد

صفاتی که به " ان " ختم می شود ، بیشتر معنی حال را می دهد : سوزان ، نالان ، روان ، دوان
صفاتی که به " الف " ختم می شود ، حالت ثابت را می رساند ، مثل :  دانا
لغاتی که به " گار ، کار ، گر " ختم می شود  مبالغه را می رساند مثل :  آموزگار  ، ستمکار ، ستمگر

"گار" همیشه بعد از کلماتی که از فعل مشتق می شود می آید ولی " کار " پس از اسم معنی و غیر مشتق به کار می رود .

" گر " در غیر اسم معنی ، شغل را می رساند ، مانند : آهنگر   و این جز صفات فاعلی نیست .

در تاریخ 1388/04/22 و در ساعت 02:55 نظر دهید ()

مصدر بر چهار نوع است : مصدر اصلی ، جعلی ، بسیط ، مرکب ، مخفف

1- مصدر اصلی : آن است که در اصل ، مصدر باشد : رفتن ، گفتن ، گرفتن

2- مصدر جعلی  یا " موضوع " آن است که در اصل ، مصدر نباشد  بلکه به آخر کلمه ی فارسی یا عربی لفظ " یدن "  افزوده باشند : تندیدن ، آغازیدن ، بلعیدن ، فهمیدن

بسیاری از مصادر عربی مانند : فهم ، طلب  و اسمی فارسی مثل : جنگ ، ترس و آغاز که امروز از خود آنها فعل ساخته می شود ، سابقا با مصادر دیگر ترکیب یافته و از خود فعلی نداشته اند ، مانند : فهم کردن ، طلب کردن ، بلع کردن  ، جنگ کردن

3- مصدر بسیط ، آن است که یک کلمه باشد : رفتن ، آمدن ، گفتن .

4- مصدر مرکب آن است که از دو کلمه و بیشتر آمیخته باشد :  برداشتن ، سخن گفتن

صورت تصریف فعل " خواندن "

وجه التزامی:

در تاریخ 1388/04/21 و در ساعت 15:27 نظر دهید ()

سجع

سجع در لغت به معنای آواز کبوتر است. در ادبیات هر گاه واژه‌های پایانی دو قرینه کلام در واج یا واج های آخر مشترک باشند آرایه سجع پدید می‌آید و آن دو جمله را مسجع می‌خوانند. معمولا هر قرینه از یک جمله تشکیل می‌شود. اما گاهی نیز یک قرینه از دو یا چند جمله کوتاه پدید آمده است. همچنین در اغلب نمونه‌های نثر مسجع واژه‌های پایانی دو جمله در بیش از یک حرف مشترکند و در واقع هم قافیه می‌باشند.

در گلستان سعدی نمونه‌های فراوانی از آرایه سجع به وضوح دیده می‌شود.

• مثال

هر نفسی که فرو می‌رود ممد حیات است و چون بر می‌آید مفرح ذات

(سجع در بین حیات و ذات است)

ترصیع

هر گاه اجرای دو بخش از یک بیت یا عبارت، نظیر به نظیر، هم وزن و در حرف آخر مشترک باشند.

در تاریخ 1388/04/19 و در ساعت 06:21 نظر دهید ()

کلمه ای است که مفهوم فعل یا صفت یا کلمه ی دیگر را به چیزی از قبیل : زمان ، مکان ، حالت و چگونگی  مقید سازد و از ارکان اصلی جمله باشد ، مانند : هوشنگ پیوسته کار می کند ، هرگز بیکار نمی نشیند ، هر پرسش را عاقلانه جواب می دهد .   کلمات پیوسته ، هرگز و عاقلانه از قیود هستند .

ممکن ایت یک جمله دارای چند قسم از قیود باشد :  بهرام ، امروز اینجا خوب کار کرد .
" امروز " قید زمان و " اینجا " قید مکان و " خوب " قید  حالت است

ممکن است قیدی  بر سر قید دیگر افزوده شود : محمد بسیار دیر به خانه بازگشت

قید بر دو قسمت است : مختص و مشترک
قید مختص آن است که تنها در حالت قید استعمال شود ، مانند : هرگز ، هنوز
قید مشترک آن است که در غیر حالات قید نیز استعمال شود ، مانند : خوب ، بد و امثال آن که گاهی صفت واقع شوند  و گاهی قید : علی خوب کار می کند . محمد شاگرد خوبی است .

پاره ای از قیود مشهور از این قرار است :

1- قیود زمان : پیوسته ، همیشه ، گاه ، گاهی ، ناگاه ، ناگهان ، همواره ، دیر ، زود ، بامداد ، دوش ، پار ، پیرار ، شب ، روز ، دَردَم
2- قیود مکان : بالا ، پایین ، فرود ، چپ ، راست ، پیش ، پس ، آنجا ، اینجا ، درون ، برون ، هرجا ، همه جا ، ایدر
3- قیود مقدار :  بیش ، کم ، بسیار ، اندک ، پاک ، سراسر ، یکسر ، بسی ، بسا ، چند ، چندان ،  فراوان
4- قیود تاکید و ایجاب : البته ، لابد، لاجرم، ناچار، بی گفتگو، بی گمان ، بدرستی ، راستی را ، بی چند و چون
5- قیود ترتیب : پیاپی ، دمادم ، نخست ، درآغاز ، درانجام ، دسته دسته ، یکان یکان ، پی ، آنگاه
6- قیود نفی :  نه ، هیچ ؛ هرگز ، به هیچ وجه ، به هیچ رو ، اصلا ، ابدا ، مطلقا
7- قیود وصف :  خندان ، شادان ، سواره ، پیاده ، لنگ لنگان ،  عاقلانه ، آشکار ، نهان ، مردوار ، بنده دار ، آسان ، دشوار ، سربسته ، نهفته
8- قیود شک و ظن : پنداری ، گویی ، گوییا ، مگر ، شاید
9- قیود استفهام : کدام ، چند ، چه سان ، مگر ، هیچ
10- قیود استثنا : جز ، جز که ، مگر ، الّا
11- قیود تمنّی : کاشکی ، کاش ، ای کاش ، بو که ، آیا بود
12- قیود تشبیه : مانا ، همانا ، چنین ، چنان

در تاریخ 1388/04/14 و در ساعت 11:53 نظر دهید ()

واج آرایی (نغمه حروف)

به تکرار یک واج صامت یا مصوت در یک بیت یا عبارت گفته می‌شود به گونه‌ای که طنین آن در گوش بر جای بماند و باعث پیدایش موسیقی آوایی در آن بخش از سخن شود.

در تاریخ 1388/04/13 و در ساعت 11:43 نظر دهید ()

یکی از اقسام نُه گانه ی کلمه ، فعل است و آن کلمه ای است که بر شدن  یا بودن یا کاری کردن در یکی از سه زمان دلالت می کند :
علی روان شد . مسعود معقول است . جمشید می خواند .

1- صورت فعل و هیأت  آن را از حیث مفرد و جمه و شخص و غیره " صیفه " یا " ریخت " می گویند : رفت ، رفتند ، آمدیم  ، آمدند .

2- زمان ، وقتی است که فعل در آن واقع شود : می روم ، رفتم ، خواهم رفت

زمان بر سه نوع است :

 گذشته یا ماضی ،  مثل : زدم ، رفتم
حال یا اکنون  ، مثل :  الآن می رود  . دارد می آید .
استقبال یا آینده  ، مثل : خواهم رفت . خواهد آمد .

3- اشخاص ِ فعل ، یعنی معلوم بودن ذاتی که فعل ، قائم به اوست ، و به او نسبت داده می شود و آن بر سه نوع است :
اول شخص ، دوم ضخی ، سوم شخص   .  و این سه مفرد یا جمع می توانند باشند .

اول شخص مفرد : رفتم                          اول شخص جمع : رفتیم
دوم شخص مغرد : رفتی                        دوم شخص جمع : رفتید
سوم شخص مفرد : رفت                        سوم شخص جمع : رفتند
 

تبصره : فعل گاهی در موقع ِ " اخبار " استعمال می شود که قابل ِ صدق و کذب است که مقصود گوینده خبردادن از امر واقعی است و در آن احتمال ِ راست و دروغ می رود :
علی رفت . بهرام دیروز آمد .
و گاه در موقع " انشا " که قابل صدق  و کذب نیست > مانند : بگو ، بیا ، مزن ، مرو ، آیا گفت ؟ شاید بیاید ، کاشکی می آمد .

در تاریخ 1388/04/12 و در ساعت 11:17 نظر دهید ()

مصغر ، کلمه ای است که بر خُردی و کوچکی دلالت می کند : مردک ، پسرک ، طاقچه    و گاهی برای  تعظیم و تحقیر و ترحم می آید :  طفلک ، زالک ، مامک
 

پیرزنی موی سیه کرده بود     گفتمش ای مامک دیرینه روز

در تاریخ 1388/04/10 و در ساعت 10:29 نظر دهید ()

اربابان ادب و شعر و صاحبان ذوق و هنر فارسى در طول پیدایش ادبیات و خلق آثار و شاهكارهاى ادبى‏شان در وصف زن و ستایش عشق و زیبایى‏هایش و قدردانى از مقام شامخ او سخنان بلندى گفته‏اند و سرتاسر پهنه ادبیات ایران‏زمین پر است از اشعارى كه در ستایش حسن و زیبایى زنان سروده‏اند. از این‏رو برخى معتقدند جهت شناخت تصویر و هویت زن ایرانى باید به ادبیات نیز مراجعه كرد.

زن در ادبیات فارسى رسالت‏هاى چندگانه‏اى را بر عهده دارد؛ گاه مظهر عشق و دلدادگى است و عاشق است، گاه معشوق است، زمانى همسر است و در وقتى دیگر در مقام مادرى دلسوز و فداكار و مربى تربیتى خانواده گاه زن مظهر پارسایى و توكل است و زمانى مظهر زهد و پرهیزگارى، گاه مظهر خردمندى و سیاستمدارى و میهن‏پرستى است و در جایگاهى دیگر كینه‏توز و فتّان. كه در این مجال بخش‏هایى از آن را یادآور مى‏شویم.

زنان عاشق، زنان معشوق
عاشقانه‏هایى كه در ادبیات، زنان در آن نقش فعال دارند معمولاً به دو صورت طرح مى‏گردد.

الف) عشق‏هاى جسمانى (اروتیك): عشق‏هایى است كه در آنها بیشتر جنبه‏هاى مادى و جسمانى بیان مى‏شود و عاشق را پروایى از بیان آن نیست. این عشق‏ها، عشق‏هایى زمینى‏اند مانند داستان سودابه و سیاوش، ویس و رامین، بیژن و منیژه، زال و رودابه.

ب) عشق‏هاى عُذرى: در این نوع عشق، عاشق یا هر دو (عاشق و معشوق) به جنبه جسمانى و مادى توجه ندارند و معمولاً این عشق‏ها، عشق‏هایى همراه با عفت است و عاشق پروایى از بیان عشق خویش ندارد و به سرعت رنگ عرفانى و روحانى به خود مى‏گیرد. از این دست عشّاق در ادبیات غنایى و عرفانى به وفور یافت مى‏شود كه معروف‏ترین آنها لیلى و مجنون است و همچنین داستان زین‏العرب و بكتاش كه از جمله داستان‏هاى جذاب و جالب الهى‏نامه است و از آن دسته داستان‏هایى است كه نمونه عشق عذرى و پاك عشاق است. این داستان كه مظهر و مثالى از عشق آرمانى است رنگ و بوى الهى دارد. عشقى پاك خالى از شهوات و آلودگى‏هاى جسمانى و نفسانى.

در تاریخ 1388/04/9 و در ساعت 10:22 نظر دهید ()

اضافه بر پنج نوع است : اضافه ی ملکی ، اضافه ی تخصیصی ، اضافه ی بیانی ، اضافه ی تشبیهی ، اضافه ی استعاری

1- اضافه ی ملکی ، آن است که ملکیت و دارایی  را برساند : کتاب یوسف ، خانه ی بهمن  ، خداوند ِ خانه ، صاحب کار
2- اضافه ی تخصیصی ، آن است که اختصاص را برساند : زین اسب ، در خانه ، سقف اتاق
 

فرق میان اضافه ملکی و تخصیصی  آن است که در اضافه ی ملکی ، مضاف الیه ، انسان و شایسته و قابل مالکیت است  و در اضافه ی تخصیصی  مضاف الیه ، غیر انسان و شایسته و قابل مالکیت نیست ؛ مثلا وقتی بگوییم  خانه ی محمد ، یعنی خانه ای که  ملک ِ محمد است .

3- اضافه ی بیانی ، آن است که مضاف الیه ، نوع و جنس مضاف را بیان کند : ظرف ِ مس ، انگشر طلا
4- اضافه تشبیهی ، آن است که در اضافه ، معنی تشبیه باشد :
فراش ِ باد ، مهد ِ زمین

اضافه ی تشبیهی بر دو نوع است :
1- اضافه مشبه به  مشبهٍ به :   قد سرو ، پشت کمان
2- اضافه ی مشبهٍ به به مشبه : تیر مژگان ، طبل شکم

5- اضافه ی استعاری ، آن است که مضاف در غیر معنی حقیقی خود استعمال شده باشد : روی سخن ، دست روزگار

در تاریخ 1388/04/8 و در ساعت 10:19 نظر دهید ()